كرد ؟ و آشكارترين مصداقهاى نقص تركيب و تأليف است ، و افزايش و نقصان ، پس چگونه مىتوان انديشهء وجود آنها را در آفريدگار تصور كرد ؟ امام باقر - عليه السلام - معانى متعددى را از كلمهء صمد الهام گرفته و سپس گفته است : « اگر براى علمى كه خداى عز و جل آن را به من بخشنده است حاملانى مىيافتم ، توحيد و اسلام و ايمان و دين و شرايع را از طريق لفظ « صمد » در همه جا گسترش مىدادم » . « 10 » / 447 گفتار خود را دربارهء « صمد » با روايت شريفى از امام على - عليه السلام - به پايان مىرسانيم كه بسيارى از معانى صمد در آن آمده است : « تأويل صمد : نه اسم است و نه جسم ، و نه مثل است و نه شبيه ، و نه صورت است و نه تمثال ، نه حد است و نه حدود ، و نه موضع است و نه مكان ، و نه چگونه و نه كجا ، و نه اين جا و نه آن جا ، و نه ملأ و نه خلأ ، و نه ايستادن و نه نشستن ، و نه سكون و نه حركت ، و نه تاريك و نه روشن ، و نه روحانى و نه نفسانى ، و نه از آن جايى تهى است و نه هيچ جا گنجايش آن را دارد ، و نه رنگى دارد و نه بر خاطرى مىگذرد ، و نه بويى ، همهء اين چيزها از او سلب مىشود » . « 11 » [ 3 ] هنگامى كه از محال بودن تركيب در آفرينندهء آسمانها و زمين آگاه شديم ، و دانستيم كه امكان تولد چيزى از او وجود ندارد ، و چگونه ممكن است جزئى از او جدا شود در صورتى كه او صمد است و تصور تأليف و تركيب و اندامها و پاره‌ها در او نمىرود ؟ ! چون دانستيم كه فرزند از او به وجود نمىآيد ، اين را نيز مىدانيم كه خود تولد پيدا نكرده است ، مگر آن كه فرزند مىآورد چيزى از او كم نمىشود و نيازمند به تكميل خود با افزوده شدن پاره‌اى به آن نيست ، و پروردگار ما كه بىنياز از افزايش است چگونه ممكن است با تولد از ديگرى افزايش پيدا كند ؟

--> ( 10 ) - همان جا ، ص 225 . ( 11 ) - همان جا ، ص 230 .